Van stoom naar slim: elektrificatie en duurzame warmte in foodproductie

“Voor de voedingsmiddelenindustrie is het ontzettend logisch om te elektrificeren”, stelt Tessa Hermens, Programmaleider Verduurzaming Industrie bij de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE). Ze gaat in op een aantal stappen die bedrijven in de foodsector kunnen nemen om te verduurzamen: inzetten op energiebesparing en energie-efficiëntie, flexibel elektriciteitsverbruik (flex) én thermische opslag.

“Veel processen in voedingsmiddelenbedrijven hebben geen temperaturen van boven de 250 graden Celsius nodig. Technisch is daardoor alles beschikbaar om te elektrificeren, meestal met een positieve business cases. Als je elektrificatie combineert met energiebesparing en investeringen in energie-efficiënte installaties, dan heb je al gauw (deels) te maken met de energiebesparingsplicht. Vanaf een bepaald energieverbruik moeten bedrijven energiebesparende en CO2-reducerende maatregelen met een terugverdientijd van 5 jaar verplicht nemen.  Hierop zal meer worden gehandhaafd. Omgevingsdiensten hebben nu goed inzicht in wie er onder de plicht valt, en afgelopen jaren is ingezet op meer en betere handhaving. Geen actie ondernemen is geen optie meer.”

Restwarmteterugwinning

Begin met energiebesparing en energie-efficiëntie. Alle energie die je niet hoeft te gebruiken, hoef je immers niet op te wekken. Hermens: “Denk daarbij ook aan restwarmteterugwinning. Het loont het meest als je deze zelf kunt hergebruiken. Heb je meer restwarmte, dan is het advies om na te gaan voor wie in je omgeving deze nuttig kan zijn. Injecteren in een warmtenet komt op dit moment op veel plekken nog niet van de grond door het nieuwe beleid rond warmtenetten. Hopelijk komt daar nu met de nieuwe Warmtewet weer meer schot in de zaak aangezien er meer duidelijkheid is over de regelgeving.”

Elektrificatie

Elektrificatie is de meest logische route om te verduurzamen in de voedingsmiddelenindustrie. “Daarbij zou het principe moeten zijn: kies voor een warmtepomp als het kan en voor een e-boiler waar het nog logisch is”, stelt Hermens. “E-boilers zijn minder energie-efficiënt dan warmtepompen en plaats je in een hybride opstelling. Volcontinu een e-boiler laten draaien is niet winstgevend omwille van de fluctuerende elektriciteitsprijzen. We schuiven op naar een duurzaam, weersafhankelijk energiesysteem. Daarom is het belangrijk om te zorgen voor energiebesparing en gebruik te maken van elektriciteit als de prijzen laag zijn. Flexibel elektriciteitsverbruik (flex) wordt noodzakelijk.”

Baseloadvervanger

“We zullen opschuiven naar een systeem met flex als norm”, stelt Hermens. “Is er sprake van netcongestie, dan wordt het logisch dat bedrijven die zich willen vestigen of willen uitbreiden dit  doen op basis van flex als norm. Dat is ook waar het Aansluitoffensief Netcongestie, dat in januari door de Rijksoverheid is gepubliceerd, dieper op ingaat. Het is nodig om de wachtrij rond netcongestie weg te werken.”

Flex is mogelijk op diverse manieren. “Op sommige momenten zul je geen stroom kunnen afnemen waardoor je ‘moet’ flexen. Tegelijkertijd biedt het ook kansen. Je kunt handelen op de energiemarkt en het maakt je bedrijfsvoering robuuster door redundantie in te bouwen.” Flex als norm kan betekenen dat je op sommige momenten geen stroom kunt afnemen.

Tijdelijk gebruik maken van gas is niet de enige optie. “Je kunt tegenwoordig erg hoge temperaturen over een langere periode opslaan. Ik verwacht daarom dat thermische opslag een steeds grotere rol zal spelen. Je kunt je thermische opslagsysteem direct elektrisch laden, met restwarmte of stoom. Er zijn meerdere technieken die hun successen inmiddels hebben bewezen. Thermische opslag ontladen doe je op momenten dat je geen elektriciteit van het net kunt of wilt halen omwille van wat in je contract is vastgelegd of de hoge energieprijzen.”

Subsidie Flex-e

Hermens geeft nog een tip. “Wie als organisatie door netcongestie niet kan groeien, verduurzamen of starten, raad ik aan om de mogelijkheden rond subsidie voor flexibel elektriciteitsverbruik, de Flex-e, te onderzoeken. De Rijksoverheid gaat de subsidie laagdrempeliger maken voor kleine bedrijven en er komt een grotere vergoeding aan voor bedrijven met grotere mogelijkheden tot flexibiliteit.”

Tijd voor actie

Hermens vat de elektrificatie in de voedingsmiddelensector samen in een aantal stappen. “(1) Ga na waar energiebesparing mogelijk is, bijvoorbeeld door restwarmteterugwinning of de aanschaf van een warmtepomp. (2) Bekijk de flex-mogelijkheden die interessant kunnen zijn voor jouw bedrijf. (3) Vergroot je kennis over thermische opslag. Dit is voor veel bedrijven nog onbekend terrein. Als je weet wat het inhoudt, kun je veel gerichter de juiste keuzes maken.”

Er zijn momenteel al diverse succesvolle elektrificatieprojecten in de voedingsmiddelensector gerealiseerd, zoals bijvoorbeeld bij Pepsico, Douwe Egberts en een Napoleon-snoepfabriek. Tijdens de beurs Industrial Heat & Power worden diverse business cases aan een breed publiek getoond. Daarnaast is er veel kans om te netwerken en de verbinding op te zoeken met anderen.