‘Samenwerking krijgt een sleutelpositie in de warmtetransitie’

Restwarmte weggooien is steeds minder goed uit te leggen. In de warmtetransitie ligt hier niet alleen een kans om energie te besparen, maar ook om bedrijfsprocessen stabieler, flexibeler en efficiënter te maken terwijl de afhankelijkheid van fossiele energie daalt. Het koppelen van processen en het waarborgen van continuïteit brengt ondanks de uitdagingen vooral voordelen met zich mee, weet Arendo Schreurs.

“Restwarmte wordt vooralsnog bij veel industriële bedrijven te weinig ingezet in andere processen. In de energie-intensieve clusters zien we de laatste tijd wel een groeiend aantal succesvolle voorbeelden van gebruik, uitwisseling en opslag van restwarmte, maar we staan nog maar aan het begin”, stelt Arendo Schreurs, sinds 1 juni branchedirecteur van Energy Storage NL (ESNL), de brancheorganisatie voor de Nederlandse energieopslagsector. Het is een zelfstandige branche binnen FME met meer dan 220 leden. ESNL is de belangenbehartiger, netwerker en de kenniscoördinator voor de opslag van warmte, elektronen en moleculen.

Veel winst te behalen

Gezien het grote aandeel van warmte in de industriële energievraag, is er nog veel winst te behalen. “Het is effectief, efficiënt en slim om restwarmte op te slaan, elders te benutten én/of te delen met anderen. Maar dit betekent vaak dat een aantal drempels moet worden genomen”, aldus Schreurs. “Voor opslag en transport van warmte is ruimte nodig zodat de infrastructuur kan worden aangelegd. Dit brengt bovendien de nodige investeringen met zich mee. Het is vaak een uitdaging om meteen de business case rond te krijgen.”

Brede blik

In eerste instantie zullen veel bedrijven binnen de bedrijfsmuren kijken naar mogelijkheden om restwarmte te benutten. Lagere temperaturen zijn vaak op diverse plekken inzetbaar. Je kunt retourstromen gebruiken als aanvoertemperatuur van je e-boiler of warmtepomp of je kunt de restwarmte opslaan in opslagsystemen. Een andere optie is om de samenwerking met anderen op te zoeken. Mogelijk biedt een warmtenet voor de betrokken partijen veel voordelen. Het koppelen van de processen tussen bedrijven zorgt wel voor extra uitdagingen zoals het garanderen van de continuïteit en het afbakenen van verantwoordelijkheden. Onderzoek daarom alle mogelijkheden en knoop processen aan elkaar waar dit het zinvolst is, met een cascadering van hoge naar lage temperaturen.”

Inspirerend voorbeeld

Met de huidige stand der techniek is veel mogelijk. “Een mooi voorbeeld is Pepsico die zijn chipsfabriek heeft geëlektrificeerd. Voor de benodigde warmte in de productieprocessen investeerde het bedrijf samen met Eneco in een warmteopslagsysteem dat temperaturen tot 1300 graden Celsius kan opslaan en afgeven. De warmte wordt gecreëerd en opgeslagen als de elektriciteitsprijzen laag zijn terwijl de batterij weer wordt ontladen bij hoge stroomprijzen. Het is een concreet voorbeeld dat inspireert.”

Goed voorbeeld doet volgen

Succesvolle projecten maken de voordelen concreet: Restwarmte opslag- en gebruik zorgt voor meer flexibiliteit, een grote energiezekerheid en meer continuïteit in de bedrijfsprocessen. “Een positieve business case is daarbij wel een voorwaarde, maar de potentie is zeker aanwezig in de industrie. Ik ben er dan ook van overtuigd dat restwarmtebenutting een enorme vlucht zal krijgen.”

Waarde creëren

De warmtetransitie krijgt steeds meer vorm en juist op het gebied van opslag liggen veel kansen. Door de toename van energie uit zon en wind wordt de energievoorziening duurzamer maar ook volatieler, net als de energieprijzen. Energieopslag wordt daarom essentieel om continuïteit te waarborgen. “Dat vraagt vaak ook een andere manier van samenwerken. Investeringen buiten de bedrijfspoort zijn vaak lastig, maar diverse consortia en partnerschappen laten al zien hoe je samen waarde kunt creëren in de keten.”

De opgave is duidelijk. “Actie is nodig om restwarmte te benutten, koppelen en opslaan. Niet alleen omdat het duurzamer is, maar ook omdat het bedrijven weerbaarder, flexibeler en minder afhankelijk maakt. Juist die combinatie maakt warmteopslag en restwarmtebenutting tot een belangrijke bouwsteen van de toekomstige energievoorziening.”

Tijdens Vakbeurs Energie 2026 was Energy Storage NL vertegenwoordigd met een paviljoen waar leden hun technologieën en oplossingen presenteerden.